«شیطان» کیست؟/منظور از لشکریان سواره وپیاده شیطان

به گزارش سرویس دینی جام نیـوز، حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی به پرسشی درباره ماهیت شیطان پاسخ گفته است.

متن پرسش مطرح شده وپاسخ این مرجع تقلید شیعیان بدین شرح است:

«شیطان» کیست؟
پاسخ اجمالی: «شیطان» نام یک فرد نیست؛ بلکه «ابلیس» که سجده بر آدم(ع) نکرد یکى از شیاطین بود. او لشگریان زیادى از جن و انس دارد، که این نام بر همه اطلاق مى شود. البته برخی از شیاطین انس یافت می شوند که از شیاطین جن نیز بدترند و این حقیقت در حدیثی نبوی نیز مورد اشاره قرار گرفته اند. از آیات قرآن بر مى آید که شیطان لشگر مجهّزى دارد مرکب از سواره و پیاده.

پاسخ تفصیلی: «شیطان» نام یک فرد نیست؛ بلکه ابلیس که سجدهبر آدم(علیه السلام) نکرد یکى از شیاطین بود. او لشگریان زیادى از جنس خود و انسان ها دارد، که نام شیطان بر همه اطلاق مى شود. به این ترتیب تمام سردمداران کفر و ظلم و شرک و فساد در زمین، و همه عمّال دستگاه هاى اغواگر، جزء لشگریان شیطان اند؛ بلکه طبق روایتى در میان شیاطین انسانى افرادى پیدا مى شوند که از شیاطین جن بدتراند. چنانکه در حدیثى از پیغمبر اکرم(صلى اللهعلیه وآله) مى خوانیم که به ابوذرفرمود: «هل تَعَوَّذْتَ بِاللهِ مِنْ شَرِّ شَیاطِیْنِ الْجِنِّ وَالاَنْسِ»؛ (آیا از شر شیاطین جن و انس به خداپناه برده اى؟!).

ابوذر عرض کرد: (آیا شیاطینى از انسان ها نیز وجود دارد؟) فرمود: «نَعَمْ هُمْ شَرٌّ مِنْ شَیاطِیْنِ الْجِنِّ»(۱)؛ (بله، آنها از شیاطین جن نیز بدتراند!).
از آیات قرآنبر مى آید که شیطان لشگر مجهّزى دارد؛ مرکب از لشگر سواره و پیاده؛ آن جا که مى فرماید: «وَاَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِکَ وَرَجِلِکَ»(۲)؛ (و لشگر سواره و پیاده ات را بر آنها [آدمیان] گسیل دار).

«اجلب» از مادّه «اجلاب» به معناى گسیل سریع، و یا به معناى فریاد زدن براى به حرکت درآوردن گروه و جمعیّتى است.
در این که منظور از لشگر سواره و پیاده شیطان چیست؟ بسیارى از مفسّران گفته اند: هرکس سواره یا پیاده در طریق معصیت خداحرکت مى کند و یا در این راه جنگ مى کند از لشگر سواره و پیاده شیطان است.(۳)

بعضى نیز گفته اند: او واقعاً لشگر پیاده و سواره اى از اعوان و انصارخود دارد. بعضى نیز آن را بر معناى کنایى حمل کرده و گفته اند: هدف این است که تمام وسایل مبارزه را فراهم کرده و با تمام قدرت به نبرد انسان ها مى آید.(۴) این احتمال نیز وجود دارد که سواره نظام شیطان سردمداران کفر و ظلم و فساداند، و لشگر پیاده او افراد پایین تر و متوسط اند.
این احتمال نیز وجود دارد که لشگر سواره شیطان اشاره به شهوات و صفات مذمومى است که بر قلب و روح انسان مسلّط و سوار مى گردد و لشگر پیاده او عواملى است که از بیرون براى انحراف انسان تلاش و کوشش مى کنند.(۵)

پی نوشت:
(۱). مفاتیح الغیب، فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، دار احیاء التراث العربى، بیروت، ۱۴۲۰ قمری، چاپ: سوم، ج ۱۳، ص ۱۲۰، سوره أنعام، آیه ۱۱۲.
(۲). سوره اسراء، آیه ۶۴.
(۳). الجامع لأحکام القرآن، قرطبى، محمد بن احمد، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۶۴ شمسی، چاپ: اول، ج ۱۰، ص ،۲۵۰ این تفسیر را از اکثر مفسّرین نقل کرده است.
(۴). فخررازى این تفسیر را به عنوان یک احتمال ذکر کرده است. (مفاتیح الغیب، فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، دار احیاء التراث العربى، بیروت، ۱۴۲۰ قمری، چاپ: سوم، ج ۲۱، ص ۳۶۸، سوره إسراء، آیات ۶۴ الى ۶۵) در تفسیر فى ظلال القرآن نیز شبیه آن آمده است. (فى ظلال القرآن، سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی، دارالشروق، بیروت – قاهره، ۱۴۱۲ قمری، چاپ: هفدهم، ج ۴، ص ۲۲۳۹، سوره إسراء، آیات ۵۸ الى ۷۲).
(۵). گرد آوری از کتاب: پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ شمسی، چاپ: نهم، ج ۱، ص ۴۱۰.